گوش انسان چگونه کار می کند؟ بررسی ساختار، وظایف و بیماری ها

گوش اندامی کوچک اما حیاتی است که علاوه بر شنیدن صداها، در حفظ تعادل بدن نقش دارد. این عضو با ساختاری پیچیده شامل سه بخش اصلی، تجربه شنوایی و تعادل را ممکن می سازد. در این مقاله از مجله سلامتی بیمارستان به بررسی ساختار، عملکرد، بیماری ها و روش های مراقبت آن پرداخته ایم.

ساختار گوش چگونه است؟

از سه بخش اصلی تشکیل شده است: گوش خارجی، میانی و داخلی. هر کدام از این بخش ‌ها وظیفه‌ ای جداگانه اما مرتبط دارند که در کنار هم فرآیند شنوایی و تعادل را ممکن می ‌سازند.

گوش خارجی

شامل لاله و مجرای گوش است. لاله همان قسمت قابل مشاهده در بیرون از سر است که مانند یک آنتن، امواج صوتی را جمع ‌آوری می‌ کند و آنها را به سمت مجرا هدایت می ‌نماید. در انتهای مجرا، پرده صماخ (یا پرده گوش) قرار دارد که با برخورد امواج صوتی به آن به لرزش درمی ‌آید. این لرزش ‌ها اولین گام در فرآیند شنیدن هستند.

گوش میانی

پشت پرده صماخ، بخش میانی قرار دارد که حاوی سه استخوان کوچک به نام ‌های چکشی، سندانی و رکابی است. این استخوان ‌ها کوچک ‌ترین استخوان‌ های بدن انسان محسوب می‌ شوند و وظیفه آنها انتقال و تقویت ارتعاشات صوتی از پرده به بخش داخلی است. در این بخش همچنین شیپور استاش قرار دارد که گوش میانی را به حلق متصل می‌ کند و به تنظیم فشار هوا در دو طرف پرده گوش کمک می‌ نماید.

گوش داخلی

گوش داخلی بخشی پیچیده و حساس است که شامل حلزون گوش و دستگاه دهلیزی می‌ شود. حلزون ساختاری مارپیچی است که سلول ‌های حسی شنوایی در آن قرار دارند. این سلول ‌ها ارتعاشات مکانیکی را به پیام‌ های عصبی تبدیل می ‌کنند و از طریق عصب شنوایی به مغز می‌ فرستند. دستگاه دهلیزی نیز مسئول حفظ تعادل بدن است و حرکات سر را شناسایی می‌ کند تا مغز بتواند وضعیت بدن را تنظیم نماید.

نحوه عملکرد در شنیدن صدا

فرآیند شنیدن از زمانی آغاز می‌ شود که امواج صوتی وارد لاله گوش می ‌شوند. این امواج از طریق مجرا به پرده صماخ برخورد کرده و باعث لرزش آن می‌ گردند. لرزش پرده به استخوان‌ های بخش میانی منتقل می ‌شود. استخوان رکابی، آخرین استخوان در زنجیره انتقال، این ارتعاشات را به مایع درون حلزون گوش منتقل می‌ کند.

درون حلزون، حرکات مایع باعث تحریک سلول ‌های مویی خاصی می‌ شود. این سلول‌ ها انرژی مکانیکی صدا را به سیگنال ‌های الکتریکی تبدیل کرده و از طریق عصب شنوایی به مغز ارسال می‌ کنند. مغز با پردازش این پیام ‌ها، نوع، شدت و جهت صدا را تشخیص می ‌دهد.

نقش گوش در تعادل بدن

بسیاری از افراد تصور می ‌کنند گوش تنها برای شنیدن است، در حالی که این عضو در حفظ تعادل بدن نیز نقشی حیاتی دارد. در بخش داخلی سه مجرای نیم ‌دایره ‌ای وجود دارد که حاوی مایع هستند. هنگامی که سر حرکت می‌ کند، مایع داخل این مجاری نیز حرکت می ‌کند و سلول‌ های گیرنده حرکتی را تحریک می‌ نماید. این سلول‌ ها اطلاعات مربوط به جهت و سرعت حرکت را به مغز ارسال می ‌کنند تا بدن بتواند تعادل خود را حفظ کند. به همین دلیل است که آسیب یا التهاب گوش داخلی می ‌تواند باعث سرگیجه یا اختلال در تعادل شود.

بیماری‌ ها و مشکلات شایع

سلامت گوش برای کیفیت زندگی اهمیت زیادی دارد، زیرا هرگونه اختلال در عملکرد آن می ‌تواند به کاهش شنوایی یا مشکلات تعادلی منجر شود. برخی از بیماری ‌های شایع عبارتند از:

عفونت گوش

یکی از مشکلات شایع، به ‌ویژه در کودکان است. این عفونت معمولا در بخش میانی اتفاق می ‌افتد و می‌ تواند باعث درد، تب و گاهی کاهش شنوایی موقت شود. درمان آن معمولا با آنتی ‌بیوتیک یا تخلیه مایع انجام می ‌شود.

 سوراخ شدن پرده

پرده گوش ممکن است در اثر ضربه، عفونت یا صدای بسیار بلند پاره شود. این آسیب معمولا قابل ترمیم است، اما در موارد شدید نیاز به جراحی دارد.

تجمع جرم

جرم یا موم ماده ‌ای طبیعی است که از ورود گرد و غبار و باکتری‌ ها به مجرا جلوگیری می‌ کند. با این حال، تجمع بیش از حد آن می ‌تواند موجب گرفتگی و کاهش شنوایی موقت شود. تمیز کردن آن باید توسط دندانپزشک یا متخصص گوش و حلق و بینی انجام شود، زیرا استفاده از گوش‌ پاک ‌کن ممکن است آسیب‌ زا باشد.

وزوز گوش

به احساس شنیدن صدای زنگ، سوت یا همهمه بدون وجود منبع خارجی گفته می ‌شود. این مشکل می ‌تواند ناشی از آسیب به سلول‌ های شنوایی، قرار گرفتن در معرض صدای بلند، یا مشکلات عصبی باشد.

کاهش شنوایی

کاهش شنوایی ممکن است در اثر بالا رفتن سن، ضربه صوتی، بیماری یا عوامل ژنتیکی ایجاد شود. در موارد شدید، از سمعک یا کاشت حلزون گوش برای بازیابی شنوایی استفاده می ‌شود.

مراقبت از سلامت گوش

برای حفظ سلامت و پیشگیری از بیماری ‌های شنوایی باید به چند نکته مهم توجه کرد. یکی از مهم‌ترین اقدامات، پرهیز از قرار گرفتن در معرض صداهای بلند است. استفاده از هدفون با صدای زیاد می‌ تواند در طول زمان به سلول‌ های شنوایی آسیب برساند. بهتر است از هدفون‌ های ایمن و با میزان صدا کمتر از ۶۰ درصد استفاده شود.

همچنین تمیز کردن گوش باید با احتیاط انجام شود. این اندام دارای مکانیسم طبیعی تمیزکننده است و نیازی به دستکاری عمیق ندارد. از وارد کردن اجسام خارجی مانند خلال یا پنبه به داخل گوش خودداری کنید، زیرا این کار ممکن است باعث آسیب یا انتقال میکروب شود.

در هنگام شنا یا دوش گرفتن نیز باید مراقب باشید که آب به طور مداوم وارد گوش نشود، زیرا رطوبت بیش از حد محیطی مناسب برای رشد باکتری‌ ها و قارچ ‌ها ایجاد می ‌کند. در صورت ابتلا به آلرژی یا سرماخوردگی، درمان به موقع ضروری است، چون گرفتگی مجرای استاش می ‌تواند منجر به عفونت شود.

تاثیر سبک زندگی و محیط بر سلامت گوش

سلامت گوش تنها به رعایت بهداشت و پیشگیری از صداهای بلند محدود نمی شود؛ سبک زندگی و محیطی که در آن زندگی می کنیم نیز نقش مهمی دارد. برخی عوامل خارجی و رفتاری می توانند سلامت شنوایی و تعادل را تحت تاثیر قرار دهند:

• قرار گرفتن در معرض صداهای بلند: کار در محیط های صنعتی یا استفاده طولانی مدت از هدفون با صدای زیاد می‌تواند سلول‌های شنوایی را آسیب بزند.
• رژیم غذایی و تغذیه: کمبود ویتامین ها و مواد معدنی مانند ویتامین D، منیزیم و روی ممکن است بر سلامت گوش داخلی تاثیر منفی داشته باشد.
• فعالیت بدنی و ورزش: ورزش منظم جریان خون به گوش داخلی را افزایش می دهد و در حفظ عملکرد آن موثر است.
• استرس و خواب ناکافی: استرس مزمن و کمبود خواب می تواند احتمال وزوز و کاهش شنوایی را افزایش دهد.
• آلودگی محیط و رطوبت: زندگی در محیط های پرگرد و غبار یا مرطوب، به ویژه برای افرادی که مستعد عفونت گوش هستند، می تواند مشکلات شنوایی را تشدید کند.
• عادت های روزمره: استفاده نادرست از سمعک، گوش پاک کن یا ورود اشیای خارجی ممکن است باعث آسیب شود.

با شناخت این عوامل و مدیریت سبک زندگی، می توان ریسک بیماری های گوش را کاهش داد و سلامت شنوایی و تعادل را در طول زندگی حفظ کرد.

گوش و رابطه آن با سایر اندام‌ ها

با دستگاه عصبی ارتباط تنگاتنگی دارد. عصب شنوایی که از گوش داخلی خارج می‌ شود، پیام‌ های حسی را مستقیما به مغز می ‌فرستد. از این رو هرگونه آسیب به مغز یا اعصاب می ‌تواند بر عملکرد شنوایی تاثیر بگذارد. علاوه بر این، از طریق عروق خونی به سیستم گردش خون وابسته است و مشکلات قلبی عروقی گاهی می ‌توانند باعث کاهش جریان خون به گوش داخلی شوند و شنوایی را مختل کنند.

در برخی مطالعات حتی نشان داده شده است که سلامت گوش می‌ تواند شاخصی از سلامت عمومی بدن باشد. مثلا تغییر در شنوایی ممکن است نشانه ‌ای از دیابت یا فشار خون بالا باشد.

روش‌ های بررسی و درمان مشکلات

برای ارزیابی عملکرد گوش، دکتر متخصص از روش ‌های مختلفی استفاده می ‌کند. تست شنوایی (ادیومتری) میزان حساسیت به صداهای مختلف را می ‌سنجد. همچنین در برخی موارد، از تصویربرداری مانند سی ‌تی ‌اسکن برای بررسی ساختار گوش داخلی استفاده می‌ شود.

درمان مشکلات گوش بسته به علت آن متفاوت است. اگر عفونت وجود داشته باشد، معمولا دارو تجویز می ‌شود. در مواردی که شنوایی به شدت کاهش یافته است، از سمعک یا کاشت حلزون کمک گرفته می‌ شود. جراحی نیز در صورت آسیب به استخوان ‌ها یا پرده گزینه ‌ای موثر است.

جمع ‌بندی

گوش، اندامی کوچک اما حیاتی است که علاوه بر شنیدن صداها، در حفظ تعادل و جهت یابی بدن نقش دارد. این عضو پیچیده شامل سه بخش اصلی – خارجی، میانی و داخلی – است که با همکاری دقیق، امواج صوتی را به پیام های قابل پردازش برای مغز تبدیل می کنند. سلامت آن تحت تاثیر عوامل محیطی، سبک زندگی و مراقبت های روزانه قرار دارد و پیشگیری از صداهای بلند، رعایت بهداشت و مراجعه منظم به متخصص، کلید حفظ شنوایی و تعادل در طول زندگی است.

سوالات متداول